Bijna 6 miljoen euro toegekend aan vier consortia via Europese samenwerking

Ongeveer 15 miljoen mensen in Europa hebben een uitstulping in een bloedvat in hun hersenen, een zogenoemd hersenaneurysma. Meestal merken mensen daar niets van, maar zo’n zwakke plek in het bloedvat kan plotseling knappen. Dat veroorzaakt een ernstige bloeding in de hersenen (een subarachnoïdale bloeding), die levensgevaarlijk kan zijn of tot blijvende schade kan leiden.

Artsen staan dan voor een lastige keuze: ingrijpen met een risicovolle operatie, of het aneurysma goed in de gaten houden? Op dit moment bestaan er nog geen veilige, niet-operatieve behandelingen, vooral omdat we nog niet precies weten waarom sommige aneurysma’s knappen en andere niet.

Nieuw onderzoek laat zien dat bloedplaatjes - kleine cellen in het bloed die helpen bij het stollen - mogelijk een belangrijke rol spelen. Ze lijken zich op te hopen bij aneurysma’s nog vóórdat deze knappen. Daarbij speelt een bepaald eiwit, PF4, mogelijk een sleutelrol.

Om dit beter te begrijpen gaan wetenschappers en artsen samenwerken in het PATCH-consortium. Zij combineren geavanceerde beeldvorming, laboratoriumonderzoek en genetische analyses om te ontdekken of PF4 kan helpen om aneurysma’s op een veilige, niet-invasieve manier te behandelen en knappen te voorkomen. Dit onderzoek kan uiteindelijk leiden tot nieuwe, veilige behandelingen.

Hoofdonderzoekers

• Dr. Yacine Boulaftali, The Institut national de la santé et de la recherche médicale (Frankrijk)
• Dr. Remco Megens, Ludwig Maximilian University of Munich (Duitsland) 
• Dr. Ynte Ruigrok, Universitair Medisch Centrum Utrecht 

Volledige titel: PATCH – PlAtelet Targeting to Control Aneurysmal Subarachnoid Hemorrhage 

Zowel mannen als vrouwen kunnen type 2 diabetes krijgen, maar vrouwen hebben een hogere kans om hierdoor hartfalen te ontwikkelen. Dit risico neemt toe na de overgang, wanneer beschermende hormonen verdwijnen. Toch zijn vrouwen nog altijd ondervertegenwoordigd in hartonderzoek. Daardoor weten we weinig over het functioneren van het hart van vrouwen met diabetes, vóór en na de menopauze, vergeleken met mannen.

Het SHEA-META consortium onderzoekt hoe harten van mannen en vrouwen verschillend reageren op type 2 diabetes, en hoe het hart van vrouwen verandert rond de menopauze. Ze kijken naar de rol van stofwisseling in deze verschillen en hoe de samenwerking tussen verschillende soorten hartcellen verandert bij diabetes.

Ook gaan onderzoekers kijken welke stoffen bij diabetes vrijkomen uit vetweefsel en hoe die het hart beïnvloeden, zowel bij mannen als bij vrouwen. Ze combineren laboratoriumproeven met computermodellen om beter te begrijpen wat er precies misgaat in het hart.

Met die modellen zoeken de onderzoekers naar biomarkers die voorspellen wie met diabetes een hartziekte ontwikkelt. Deze testen ze in bloedmonsters van mensen uit een grote groep die langdurig wordt gevolgd. Zo wil SHEA-META bijdragen aan betere diagnose en behandeling voor zowel mannen als vrouwen.

Hoofdonderzoekers

• Dr. Lisa Heather, University of Oxford (Verenigd Koninkrijk) 
• Dr. Miranda Nabben, Universiteit Maastricht
• Dr. Annie Turkieh, INSERM, Institut Pasteur de Lille, Université de Lille (Frankrijk) 

Volledige titel: SHEA-META – Sex-Specific Heart-Adipose Communication Driving Metabolic Dysfunction in Diabetic Cardiomyopathy 

Elk jaar sterven duizenden mensen plotseling aan levensbedreigende hartritmestoornissen. Huidige methoden om te bepalen wie risico loopt zijn ontoereikend: veel patiënten krijgen dure implanteerbare defibrillatoren die ze nooit nodig hebben, terwijl anderen met een serieus risico onbeschermd blijven.

De huidige praktijk analyseert afzonderlijk óf het elektrische systeem van het hart óf de fysieke structuur. Daarom ontwikkelt Vamp-MD een innovatieve aanpak die beide tegelijkertijd analyseert. De onderzoekers denken dat deze geïntegreerde "elektro-structurele" beoordeling veel effectiever is dan bestaande methoden. En dat het een beter beeld geeft van de individuele risicofactoren.

Het onderzoek bestaat uit drie complementaire benaderingen: laboratoriumexperimenten met geëxplanteerde harten om fundamentele mechanismen te begrijpen, gedetailleerde studies van patiënten met geavanceerde beeldvormingstechnieken, en kunstmatige intelligentie-analyse van grote datasets om patronen te identificeren die onzichtbaar zijn voor menselijke waarnemers.

Het uiteindelijke doel is een eenvoudige, breed toepasbare test te ontwikkelen. De test helpt artsen om patiënten te identificeren die echt baat hebben bij preventieve behandelingen en onnodige interventies bij laagrisicopatiënten te vermijden. Dit kan duizenden levens per jaar redden en tegelijkertijd zorgkosten en belasting voor patiënten verminderen. 

Hoofdonderzoekers

• Dr. Fu Siong Ng, Imperial College London (Verenigd Koninkrijk)
• Dr. Matthijs Cluitmans, Universiteit Maastricht
• Dr. Laura Bear, University of Bordeaux (Frankrijk) 

Volledige titel: Vamp-MD – Ventricular Arrhythmia Mechanisms & Prediction through Multi‑Domain integration